Ana Sayfa          

 

Mahan ve deniz hâkimiyet teorisi

“Denizlere hâkim olan dünyaya hâkim olur”

 

 

Alfred Thayer Mahan denizgücü teorisini ortaya atan kişidir. Zamanının entelektüelleri gibi birçok sıfata sahip olan Mahan, Başkan Danışmanı, anglofil, tarihçi, donanma reformcusu, sosyal Darwinist, teolog ve öğretmendi. Dünya hâkimiyeti için denizlere hâkim olmanın, diğer bir deyişle denizgücü konumuna yükselmenin önemini belirttiği tezi ile ilk jeopolitik teoriyi ortaya attığı söylenmektedir.

 

Hayatı

Text Box: Alfred Thayer Mahan 1840 – 1914

Amiral Mahan 1840 yılında ABD’de West Point’te doğdu. Deniz Harp Okulu’nu bitirdikten sonra 1859 yılında Amerikan İç Savaşı’na katıldı. Kısa süre sonra da 26 yaşında, kendisine Asya ve Avrupa’nın önemli bölgelerini görme imkânı sağlayacak bir dünya gezisi fırsatı yakaladı. Bu seyahati esnasında kendisini en çok etkileyen, İngiltere’nin dünyanın her yanındaki etkisi ve bu etkiyi sürdürmek için kullandığı güçtü. Bu yıllarda ve bu geziden edindiği tecrübeler ve ulaştığı sonuçlar daha sonra formüle edeceği “Denizgücü teorisi” için temel teşkil etmiştir. 1886 yılında Deniz Harp Akademisi’nin başkanı olmuş, bu görevini 1889’a kadar sürdürmüş ve 1892 ile 1893 yılları arasında bir kez daha aynı görevi üstlenmiştir. 1896 yılında aktif askerlik hayatından çekilmiştir. Amerikan–İspanyol Savaşı esnasında Deniz Stratejisi Kurulu için yeniden göreve çağrılmıştır. Bir yıl sonra da Lahey’de Amerika’nın temsilcisi olarak barış görüşmelerine katılmıştır.

 

 

Eserleri, görüşleri ve etkisi

Şüphesiz en verimli dönemi Deniz Harp Akademisi’nde başkanlık yaptığı zaman dilimidir. Bu dönemde öğretim için hazırladığı notlarından en önemli eseri ortaya çıkmış ve bu eser uzak görüşlülüğü ve kavrayışının orijinalliği sayesinde kısa sürede diğer güçlü ülkelerin donanmaları tarafından kabul görmüştür. “The Influence of Sea Power upon History, 1660 – 1783 (Deniz Gücünün Tarihe Olan Etkisi, 1660–1783)” 1890 yılında yayınlanır, devamı “The Influence of Sea Power upon History, 1783–1812 (Deniz Gücünün Tarihe Olan Etkisi, 1783–1812)” ise 1892 yılında. Yayınlandığında İngiltere ve Birleşik Devletler’deki okuyucuların özel ilgisine mazhar olan eser, özellikle kitabı popüler yapmak için son anda eklenen giriş bölümü “Element of Sea Power” da ileri sürdüğü görüşlerle tanınmaktadır. Kitabın bu bölümünde, bir devletin denizgücü oluşunun hangi şartlardan etkileneceğini sıralamaktadır. Bu şartlar1;

·        Bir devletin denizle olan coğrafi ilişkisi, denize olan coğrafî konumu

·        Devlet toprağının okyanuslarla olan ilişkisinin, kıyı uzunluğunun ve korunaklı limanlarının derinliği ve sayısının fiziksel nitelikleri

·        Devlet toprağının genişlemesi ve genişleyen kısmının fizikî ve beşerî coğrafya ile olan ilişkisi

·        Nüfus

·        Millî karaktere sahip bir ticarete yönelik temayülün mevcudiyeti veya yokluğu

·        Despotik devletler (Portekiz, İspanya) ile demokratik devletler (İngiltere, ABD) arasındaki farkların gösterdiği gibi “hükümetin karakteri”nin önemi.

 

           Ana Sayfa